Voogdij en bewind

Veel ouders vragen zich af wat er met hun kinderen gebeurt als zij er niet meer zijn. Als er niets geregeld is, wordt dat bepaald door de rechter. U kunt daarvan afwijken door een testament op te stellen.

Bij gehuwden oefenen de ouders gezamenlijk het ouderlijk gezag uit. Als een van beiden overlijdt, krijgt de ander automatisch het ouderlijk gezag. Als de ander vervolgens ook overlijdt (of als de ouders tegelijkertijd overlijden), benoemt de rechter een voogd over de kinderen, tenzij de ouders in een testament zelf al een voogd hebben benoemd.

Door zo'n voogd-benoeming in een testament is de rol van de rechter uitgespeeld. De ouders hebben dan dwingend bepaald bij wie hun kinderen terechtkomen. Desgewenst kunnen ook gezamenlijke voogden worden aangewezen.

Voogdij legt u vast in een testament

Het huidig erfrecht bepaalt dat een voogdijvoorziening in een testament moet worden opgenomen. Tot 1 januari 2003 kon dat ook in een apart daarvoor opgestelde notariële akte die beide ouders tekenden. Maar vanaf 1 januari 2003 is dat niet meer mogelijk. Zijn er twee ouders, dan zullen er dus twee testamenten opgesteld moeten worden.

Het voordeel van een testament is dat u meteen andere zaken betreffende de nalatenschap kunt opnemen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de befaamde anti-schoonzoon/dochter clausule, een nadere invulling van de wettelijke verdeling, of een waterdicht langstlevende-testament voor ongehuwden.

Wie kan het voogdijschap vastleggen?
U kunt het voogdijschap pas vastleggen wanneer u het gezag hebt over een kind. De vraag moet dus eigenlijk luiden: wie heeft het gezag over de kinderen? Dat zijn de gehuwde (of als partner geregistreerde) ouders. Die hebben van rechtswege het gezamenlijk ouderlijk gezag over de kinderen die tijdens hun huwelijk (of partnerschap) geboren zijn.

Ongehuwden zullen het gezamenlijk ouderlijk gezag bij de rechter moeten aanvragen. Let op: de moeder heeft altijd het gezag, ook al is zij niet gehuwd. Een ongehuwde vader kan het gezag pas krijgen (samen met de moeder) na dat verzoek aan de rechter.

In beginsel heeft dit niets te maken met de erkenning door de (ongehuwde) vader. Door erkenning ontstaan er familierechtelijke betrekkingen tussen de vader en het kind. Op grond van deze familierechtelijke betrekkingen erft het kind van de vader (en mogelijk omgekeerd) en ontstaan er onderhoudsverplichtingen.

Wel is het zo dat een vader die het kind erkend heeft, veel sterkere papieren heeft als hij het (mede-)gezag opeist dan wanneer de vader het kind niet erkend heeft. Dus: voor het aanvragen van het gezamenlijke gezag hoeft een ongehuwde vader zijn kind niet erkend te hebben, maar het helpt wel.

Er is overigens pas sprake van voogdijschap indien iemand anders dan de ouder het gezag uitoefent. Gezag valt dus uiteen in ouderlijk gezag enerzijds en voogdij anderzijds.

Wat gebeurt er als er geen voogdijregeling is vastgelegd?
Als beide ouders het ouderlijk gezag hebben en één van beiden overlijdt, heeft de langstlevende ouder het zelfstandig ouderlijk gezag. In alle andere gevallen (dus ook als de overblijvende ouder overlijdt), zal er een rechter aan te pas komen om te voorzien in het gezag.Het verzoek aan de rechter om het gezag toe te kennen is doorgaans afkomstig van de Raad voor de Kinderbescherming. Maar het verzoek kan natuurlijk ook afkomstig zijn van de andere ouder die het gezag nog niet had.

Wat gebeurt er als de moeder iemand anders heeft aangewezen als voogd, en de vader (die het gezag niet had) het daarmee niet eens is?
Over moeders die derden hebben aangewezen als voogd, en de ellende die dat kan opleveren, lees je doorgaans in de krant. Het zijn vaak spectaculaire verhalen, die helaas het drama voor het kind overschaduwen.

De soep wordt echter niet zo heet gegeten als hij wordt opgediend. Als de moeder een derde heeft aangewezen (maar ook wanneer de rechter dat heeft gedaan), kan de vader altijd het gezag opeisen. Hij zal dat meestal ook krijgen, tenzij er gegronde vrees bestaat dat de belangen van de kinderen daarmee geschaad zullen worden.

Wat gebeurt er als een kind meerderjarig wordt?
Heel eenvoudig: als een kind meerderjarig wordt, vervallen zowel het gezag als de voogdij. Als u vindt dat kinderen met hun 18e jaar wel erg jong zijn om over het geërfde vermogen te beschikken (sommige kinderen zijn daar op hun 28e nog te jong voor, maar dit terzijde), dan kunt u het vermogensbeheer door de ouder/voogd laten doorlopen door middel van bewind.

Het bewind op het erfdeel van het kind zou bijvoorbeeld kunnen doorlopen totdat de kinderen 21 jaar zijn. Dit bewind moet vastgelegd zijn in een testament.

Hoeveel voogden wijst u aan; één voogd of meer?
Het advies is altijd om één persoon aan te wijzen als voogd en niet een stel (dus geen gehuwden of partners). Dit heeft een aantal redenen. Ten eerste gaat de aansprakelijkheid voor de kosten van de verzorging en de opvoeding bij twee personen verder dan bij één persoon. Daarnaast is het voor officiële gelegenheden meestal handiger dat er één persoon namens het kind optreedt. In de praktijk maakt het verder niet uit. Het spreekt immers voor zich dat de feitelijke opvoeding en verzorging door 'het stel' zal worden uitgevoerd en niet door een van beide.Een bijkomend voordeel van deze aanpak is dat er ook geen problemen kunnen ontstaan over de voortzetting van de voogdij als het stel geen stel meer is.

Wel is het misschien verstandig om iemand als back-up voogd aan te wijzen. Wanneer de eerste voogd zijn of haar taak niet (meer) wil of kan uitvoeren, dan kan de tweede inspringen.

Wanneer moet je de voogdij vastleggen?
In theorie is het mogelijk om al een voogd aan te wijzen vóór er kinderen zijn (via een testament), maar ik zou dat niet aanraden omdat het leven er vaak heel anders uitziet wanneer er daadwerkelijk kinderen zijn. Maar technisch gezien kan het wel.

Hoe zit het met de voogdij-aanspraak van een ex-partner, als er een voogdijregeling is getroffen?
Stel dat u gescheiden bent, en dat u een voogdijregeling heeft getroffen. Wie krijgt dan uiteindelijk het kind, wanneer u mocht overlijden: degene die u als voogd heeft aangewezen of uw ex? Waarschijnlijk uw ex, ondanks de voogdijregeling.

Zelfs een ex die niet het ouderlijke gezag heeft, kan meestal met succes aanspraak maken op de voogdij. Binnen de wet wordt de bloedband namelijk zeer hoog aangeslagen. De wet bepaalt dat na overlijden van één van de ouders de andere ouder na zijn of haar verzoek het ouderlijk gezag ook daadwerkelijk krijgt, tenzij de toekenning van het ouderlijk gezag (aan de ex) te zeer tegen de belangen van het kind indruist.

Is er sprake van een verstoorde relatie tussen de ouders, dan staan een testamentaire voogdijvoorziening enerzijds en de bloedband anderzijds recht tegenover elkaar. In de praktijk gebeurt dan het volgende. Als de testamentaire voogd de voogdij aanvaardt, dan is die in eerste instantie de voogd. Vervolgens kan de nog in leven zijnde ouder naar de rechter stappen om alsnog het ouderlijk gezag op te eisen. Uiteindelijk beslist dus de rechter, maar die zal waarschijnlijk de bloedband het sterkst laten wegen (tenzij dit niet in belang is van het kind).

Hoe zit het met de voogdij-aanspraak van een ex-partner als er geen regeling is getroffen?
Uiteindelijk maakt het voor een ex-partner weinig verschil of er nu wel of niet een voogdijregeling is getroffen. In principe krijgt de ex-partner de zeggenschap over het kind, vooropgesteld dat hij of zij een beroep doet op zijn rechten als ouder. Doet hij of zij dat niet, en is er geen voogdijvoorziening, dan beslist de rechter zelfstandig.

De rechter doet uitspraak op verzoek van de Raad voor de Kinderbescherming, óf ambtshalve (dus uit zichzelf). Uiteraard zal de rechter daarbij alle belangen in beschouwing nemen, maar zoals altijd zal het belang van het kind het zwaarste wegen.

Hoe zit het met de voogdij-aanspraak van een ex-partner die het ouderlijk gezag al heeft?
Deze situatie is waarschijnlijk de meest eenvoudige. Doordat er sprake is van gezamenlijk gezag, zal bij overlijden van de één de ander uiteraard zelfstandig het ouderlijk gezag voortzetten.

Hoe krijgt een ongehuwde vader het ouderlijk gezag?
Als er geen sprake is van een huwelijk of geregistreerd partnerschap, dan ontstaan er door erkenning van het kind door de vader (na goedkeuring door de moeder) familie-rechtelijke betrekkingen tussen de vader en het kind. Vervolgens kunnen de partners samen een verzoek doen voor gezamenlijk gezag.
Werkt de moeder niet mee aan het verzoek voor gezamenlijk gezag (de relatie is inmiddels bekoeld), dan heeft de vader een probleem. De moeder is dan degene die het ouderlijk gezag in beginsel alleen uitoefent. Is de vader het daar niet mee eens, dan kan hij de Kantonrechter verzoeken om hem te belasten met het ouderlijk gezag.

De (ongehuwde) vader krijgt het ouderlijk gezag alleen wanneer dat in het belang is van het kind. Dat is dus precies het omgekeerde van de hiervoor beschreven situaties (waarin de vader sowieso de voogdij krijgt, tenzij dat nadelig is voor het kind).

Wat Anotaris voor u kan betekenen
Vaak krijgen wij vragen van cliënten wat er nu gebeurt met hun kinderen op het moment dat één van hun of beiden er niet meer is. Dat een testament in zo'n geval een must is mag nu wel duidelijk zijn.

Wij kunnen ook altijd in een vrijblijvend gesprek uw situatie bekijken want misschien moet er nog wel meer geregeld. Aarzel dus vooral niet om te bellen voor een vrijblijvend gesprek!

Het komt ook wel eens voor dat cliënten het liever gisteren dan vandaag geregeld willen hebben. Indien u vantevoren even belt dat dit bij u het geval is bent u ook dan bij ons aan het juiste adres!

Service!
Naast ons scherpe tarief bieden wij onze cliënten ruime openingstijden. Wij zijn namelijk niet alleen open tijdens kantoortijden maar ook in de avonden én op de zaterdagen: standaard!